Márta Nagy (H)

statement

Haar ouders waren allebei leraar aardrijkskunde. Márta Nagy (Boedapest, 1954; haar achternaam uit te spreken als: Notsj) vond de tekeningen die ze maakten prachtig: het waren doorsneden van bergen, landschappen, aardlagen, elk met hun eigen kleur. Die geologische elementen spelen nog steeds een rol in haar werk. In Márta’s vroege jeugd zaten haar oudere broer en zus meestal te leren, haar ouders zaten dan aan hun werktafel, en zij zelf moest stil zijn en de anderen niet storen. Toen Márta vijf jaar oud was leerde ze, om wat te doen te hebben, zichzelf lezen en schrijven. Ook tekenen was belangrijk. Ze deed dat met veel plezier en boetseerde figuurtjes uit zelf gedolven klei die ze aan het Balatonmeer vond, tijdens de heerlijke zomers van haar jeugd. Márta leefde in een fantasiewereld zoals kleine meisjes dat doen.

Elementen uit pure zijde

Op haar zestiende wilde Márta leraar Frans en Engels worden. Maar een jaar voor het einde van de middelbare school zag ze in dat ze eigenlijk iets anders wilde, namelijk kunstenaar worden. Thuis maakte ze duidelijk dat er voor haar geen andere weg was en gelukkig werd ze in haar keuze vrijgelaten, zij het met angst en beven. Na een avondcursus tekenen en boetseren begon ze haar studie aan de universiteit van Boedapest. Haar interesse lag zowel bij textiel als bij keramiek en uiteindelijk koos ze voor het laatste. Waarom eigenlijk weet ze zelf nog steeds niet. Márta houdt van klei en vooral van porselein en werkt er nu al meer dan dertig jaar mee. Toch is ze nog steeds sterk geïnteresseerd in textielkunst, en in sommige van haar stukken gebruikt ze elementen uit pure zijde. Dit materiaal heeft voor haar dezelfde kwaliteit als porselein. Aan de universiteit had ze les van Imre Schrammel, de wereldberoemde beeldhouwer-keramist. Als leraar was hij niet zo spraakzaam, maar wat hij zei was zeer de moeite waard. Tegenwoordig is Márta zelf hoogleraar aan de universiteit van Pécs, waar ze beeldhouwen doceert. Na haar afstuderen in 1979 begon Márta haar carrière als keramisch ontwerper. Ze was het werk toegewijd en dacht aan niets anders dan het maken van potvormen. Juist in die tijd werd het keramisch centrum in Kecskemét geopend en ze verbleef daar elk jaar wel een maand. Het was een geweldige plaats met vriendelijke mensen, een prima plek om te experimenteren. Haar potvormen werden er sculpturaal, veranderden van vorm en verloren hun gebruiksnut. Stap voor stap groeide Márta naar de keramische sculptuur. Schaamteloos vrij Als techniek gebruikt Márta handopbouw. Ze gebruikt geen mallen, want ze houdt ervan om de klei met haar handen te bewerken. Haar favoriete kleuren zijn lichtgrijs, wit, roze, geel, celadongroen, lichtblauw. Contrasten zijn voor haar van belang: aan de ene kant droge oppervlakken en aan de andere kant dik opgebrachte glazuurbanen in de groeven van haar nieuwste werk. Porseleinen en steengoed elementen worden vaak in hetzelfde werk gecombineerd. Porselein is voor Márta een materiaal om te respecteren, omdat het zo perfect, zo puur, zo nobel, zo wit is. Tegelijkertijd nodigt het uit om het schaamteloos vrij te gebruiken. Die tegenstelling komt ook tot uitdrukking in de breekbaarheid van het materiaal tegenover de hardheid en de sterkte die het heeft. Het tweede materiaal dat Márta Nagy gebruikt, is gechamotteerd steengoed, dat gewoonlijk beschouwd wordt als een sterk materiaal. Ze wil laten zien hoe zacht dat sterke materiaal kan zijn. Dit spelen met breekbaarheid, hardheid en zachtheid komt telkens in haar werk terug. Het kleurgebruik met de matte engobes of glanzende glazuren benadrukt de materiaalkeuze en de uitdrukking van de onderdelen van elk werk. Tegelijkertijd is de manier waarop de onderdelen uitgesneden zijn een beetje onregelmatig, met een zekere spontaneïteit, hetgeen de stukken een eigen karakter verleent. De kwaliteit van het gebruikte materiaal wordt daardoor versterkt. Veel van de stukken doen denken aan geologische elementen, met een soort weemoedige ondertoon. Ze hebben steeds meer een eenvoudige basisvorm, die door kleine ingrepen een eigen identiteit krijgen. De basisgedachte onder de meeste stukken is het uitdrukken van menselijke verhoudingen en emoties. Dat doet Márta door de elementen van elk kunstwerk zo vorm te geven en te plaatsen dat die gevoelens bij de toeschouwer als het ware worden opgeroepen. Er is sprake van evenwicht tussen de onderdelen, of spanning. Er staan uitgerekte vormen met scherpe hoeken naast zachte ronde. De kunstenaar versterkt op geraffineerde wijze die tegenstellingen of overeenkomsten door kleurgebruik en oppervlaktekwaliteit. Het werk van Márta Nagy nodigt uit tot uitgebreide en diepgravende commentaren. Het is frappant hoe die in tegenstelling staan tot de eenvoud van de persoon en de visuele eenvoud van haar werk.

Mels Boom

bio

objects